خاك در شهر یزد ارزشی بسیار والا داشت چرا که خانه و بسیاری از وسایل و لوازم خانگی از خاك ساخته می شد . امٌا ساخت خانه یا سایر ساختمان ها ، حجم و ابعاد بسیار بزرگ تری داشت و نیاز به خاكی بسیار بیشتر .خاك نامرغوب مسئله ای اساسی بود ؛ چرا كه خانه ها را با خشت می ساختند و خشت را با خاك .اگرخاك خوب بود خانه و ساختمان هم خوب و به خصوص محكم می شد ؛ و اگر خاك ، خوب نبود ، خشت و خانه و خانه ساز كه همان معمار و بنٌا باشند ، بد ! .خاك خوب مناسب خشت زدن و حتی چینه نهادن ، قیمتی بود و در همه جای شهر ( كاشان ، یزد ، كرمان ، و... ) یافت نمی شد . اگر زمین بكر بود از خاكش كه غالبا" مناسب

پیرهن خود ز گیا بافتیخشت زدی روزی از آن یافتی نظامی گنجویابتدا باید دید خشت زن یا به گویش غالب یزدی ها « خشت مال » چه كسی بود . ظاهرا" هركسی می توانست خشت بزند و غالبا" هم می زد ؛ امٌا بیشتر اوقات از خشت زنان حرفه ای استفاده می كردند:یكی ، خشت زنانی كه خاك و آب خشت زنی را خود تهیه كرده خشت می زدند و غالبا" به قیمتی در حدود بیست درصد فزونتر از قیمت تمام شده ی آن در مركز شهر به طالبان می فروختند ؛ اما چندان خریداری نمی یافتند و تعدادشان در كل خشت زنان یزد به یك دهم نیز نمی رسید .دیگری ، خشت زنانی كه در محلی كه می خواست ساختمان سازی شود

چاه آب در معماری بومی - مردمی شهر یزد (3)امروز اکثر آنچه که در مردم شناسی ِ معماری و شهرسازی شهرها و روستاهای ایران نوشته می شود تقریبا" به طور کامل ذهنی و تخیلی به نظر می رسند . شهر یزد نیز از این قاعده مستثنی نیست . یکی از منزل و محله ی خودش خوشش می آمد ه است ؛ این احساس نوستالوژیک در وی پرورش یافته و تقویت شده است تا آنجا که عشق به معماری بومی خود را به تحریر کشیده و نشان داده است . دیگرانی که دارای احساسات مشابه وی بوده اند نیز به تحسین وی نشسته اند ... کمبود معماران و شهرسازان حقیقتا" بزرگ در منطقه نیز به این امر کمک کرده است . وی به جای آن که در قلمرو حقیق

. مشهورترین میدان جهان شانس ثبت جهانی خود را از دست داد یدان تاریخی امیرچخماق نام میدانی درکهن شهر یزد است. مجموعه بناهای تاریخی امیرچخماق یزد شامل بازار، تکیه، مسجد و آب انبار که قدمتشان به دوره تیموریان (قرن ۹ هجری) برمی گردد.به گزارش تابناک یزددر آن دوره امیرجلالالدین چخماق از سرداران شاهرخ تیموری و حاکم یزد بود که با همکاری همسر خود فاطمهخاتون برای آبادانی یزد مجموعهای شامل تکیه، میدان، حمام، کاروانسراها، خانقاه، قنادخانه، چاه آب سرد و مسجد امیرچخماق را ساخت.اما حالا این مجموعه تاریخی پرونده آن در آستانه خروج از لیست ثبت جهانی است به طور